نوری مالکی کیست؟؛ از حکم اعدام در دوران صدام تا سه دهه رهبری سیاسی در عراق

 به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو، پس از این که چارچوب هماهنگی نیرو‌های سیاسی شیعه عراق، نوری المالکی را به عنوان نامزد نخست وزیری عراق انتخاب کرد به سوابق و بیوگرافی آن نگاهی بیاندازیم.

ریشه‌ها و تحصیلات؛ نوه انقلاب ۱۹۲۰ نوری المالکی متولد ۲۰ ژوئن ۱۹۵۰ در شهرستان طویریج (استان کربلا) است. او از خاندانی سیاسی برخاسته است؛ پدربزرگش «محمد حسن ابوالمحاسن» یکی از رهبران برجسته انقلاب ۱۹۲۰ عراق (ثورة العشرین) علیه استعمار انگلیس بود. مالکی دانش‌آموخته دانشگاه اصول دین بغداد در مقطع لیسانس است و بعدها در رشته ادبیات عرب مدرک کارشناسی ارشد خود را دریافت کرد.

دوران مبارزه و تبعید زندگی سیاسی مالکی از اوایل دهه ۷۰ میلادی و با پیوستن به حزب‌الدعوه اسلامی در سال ۱۹۷۰ آغاز شد. در سال ۱۹۷۹ (۱۳۵۷ شمسی)، زمانی که رژیم بعث دستور اعدام تمامی اعضای حزب‌الدعوه را صادر کرد، او مجبور به فرار از عراق شد. مالکی سال‌های طولانی را در تبعید گذراند؛ او ابتدا در سال ۱۹۸۲ به دلیل اختلافات رویکردی حزب به ایران رفت و همچنین مدت ۱۶ سال از زندگی خود را در سوریه سپری کرد.

بازگشت به عراق و تدوین قانون اساسی پس از سقوط رژیم صدام حسین، نوری مالکی در ۹ آوریل ۲۰۰۴ به عراق بازگشت و نقش پررنگی در ساختار سیاسی جدید ایفا کرد. او در تأسیس شورای حکومتی مشارکت داشت و مسئولیت‌های کلیدی زیر را بر عهده گرفت:

• معاونت و سخنگویی کمیته ریشه‌کنی حزب بعث

• ریاست کمیته امنیت و دفاع مجمع ملی

• سخنگویی ائتلاف یکپارچه عراق

• عضویت برجسته در کمیته تدوین قانون اساسی

او در این دوران به عنوان چهره‌ای مخالف فدرالیسم شناخته می‌شد که بر عربیت عراق و وضع قانون مبارزه با تروریسم تأکید داشت.

دوران نخست‌وزیری (۲۰۰۶ تا ۲۰۱۴) دولت اول: در مه سال ۲۰۰۶، پس از مخالفت‌های شدید جریانات سنی و کُرد با ابراهیم جعفری، نوری مالکی جایگزین او شد و تشکیل اولین دولت منتخب دائمی عراق را بر عهده گرفت. او در همین سال به عنوان دبیرکل حزب‌الدعوه نیز انتخاب شد.

دولت دوم: در انتخابات سال ۲۰۱۰، ائتلاف «دولت قانون» به رهبری مالکی ۸۹ کرسی کسب کرد (در حالی که فهرست العراقیه ۹۱ کرسی داشت). با این حال، پس از ۸ ماه بن‌بست سیاسی و توافق بر سر تأسیس شورای ملی سیاست‌های استراتژیک (برای ایاد علاوی)، مالکی توانست برای دومین بار نخست‌وزیر شود.

پایان دوران نخست‌وزیری و دوران پساداعش در سال ۲۰۱۴، با وجود پیروزی ائتلاف مالکی در انتخابات، تلاش او برای تصدی سومین دوره نخست‌وزیری با مخالفت‌های داخلی (به‌ویژه در ائتلاف ملی) و مرجعیت مواجه شد. در نهایت، حیدر العبادی معاون وی، از سوی حزب‌الدعوه مأمور تشکیل کابینه شد. مالکی پس از آن، در دو مقطع (۲۰۱۴-۲۰۱۵ و ۲۰۱۶-۲۰۱۸) به عنوان معاون رئیس‌جمهور عراق خدمت کرد. همچنین گزارش‌ها حاکی است که ترور او در ۱۴ دسامبر ۲۰۱۵ خنثی شده است.

انشعاب در حزب و رهبری مجدد سال ۲۰۱۹ نقطه عطفی در تاریخ حزب‌الدعوه بود. اختلافات داخلی منجر به تقسیم حزب به دو جناح شد: جناح نوری مالکی (دولت قانون) و جناح حیدر العبادی (ائتلاف نصر). در نهایت، نوری مالکی بار دیگر به عنوان دبیرکل حزب انتخاب شد و جایگاه خود را به عنوان رهبر سنتی این جریان تثبیت کرد.

و درحال حاضر از سوی  چارچوب هماهنگی نیرو‌های سیاسی شیعه عراق، نوری المالکی را به عنوان نامزد نخست وزیری عراق انتخاب کرد.